Otpad
/ Vrste otpada / Komunalni otpad /
Stanje deponija komunalnog otpada

Stanje deponija komunalnog otpada

Sadašnja situacija u Republici Srbiji kada je u pitanju upravljanje deponijama čvrstog komunalnog otpada nosi mnogo rizika po zdravlje javnosti i životnu sredinu. Glavni problemi pri tome su mogućnosti zagađivanja vodnih resursa, kvaliteta vazduha i pojavljivaje bolesti.

Pitanje deponija u nadležnosti je lokalne samouprave, dok republička ustanova - ministarstvo nadležno za zaštitu životne sredine, daje saglasnost na predloženu lokaciju, na osnovu projekta, kontroliše način odlaganja otpada i propisuje mere za dalju upotrebu ili zabranu rada, shodno važećim propisima.


Deponija "Novi Sad"

Razlozi za trenutno nezadovoljavajuće stanje višebrojni su, počev od nedostatka finansijskih sredstava koja je potrebno izdvojiti za takve investicije, preko neadekvatne lokacije, pa do nemarnog i nesavesnog tretiranja ovog egzistencijalnog problema.

U periodu april-novembar 2000. godine Ministarstvo je prikupilo podatke o stanju deponija u Srbiji (bez Kosova). Od ukupno 160 opština, podaci su prikupljeni za 144 opštine, odnosno obrađeni su podaci za 90% opština. Treba napomenuti da se podaci odnose samo na najveće mesto u opštini (gradska područja), odnosno da za seoske deponije podaci nedostaju. Takođe napominjemo da grad Beograd, koji u svom sastavu ima 16 opština, ima 6 gradskih deponija - 11 opština komunalni otpad odlažu na deponiju Vinča, a 5 opština (Mladenovac, Sopot, Barajevo, Obrenovac i Lazarevac) imaju sopstvene deponije. Međutim, dosta je retka pojava da (izuzev grada Beograda), dve opštine koriste istu deponiju. Takav je slučaj sa Malim Zvornikom - koristi deponiju u Loznici; Nova Varoš - koristi deponiju u Priboju; Lajkovac i Mionica - deponuju otpad u depresiji nastaloj eksploatacijom uglja, u Baroševcu, opština Lazarevac; dok opština Vladičin Han deponuje otpad na smetlištu u koritu reke Južna Morava.

Na osnovu tih podataka izvedeni su zaključci o:
Veličina deponija (tabela 1)

  • najveći broj njih (47%) nalazi se u kategoriji od 1 do 5 hektara veličine
  • na drugom mestu su deponije - smetlišta veličine do 1ha (24%)
  • na trećem mestu su deponije - smetlišta veličine od 5 do 10 ha (16%)
  • na četvrtom mestu su deponije - smetlišta veličine između 10 i 30ha (8%)
  • na poslednjem mestu su deponije koje zauzimaju preko 30ha (5%)
  • Sistem za sakupaljanje procednih voda
  • Sistem za sakupljanje procednih voda na deponiji (drenažni kanali) poseduje svega 12 deponija (9%), a sistem za sakupljanje gasova -otplinjavanje, postoji na samo 9 deponija (7%)

Dozvole i saglasnost

Što se tiče dozvola, saglasnosti i elaborata vezanih za rad deponije, najveći broj njih (35%) poseduje samo odluku izvršnih tela SO o deponovanju otpada, a samo pojedinačni slučajevi imaju i druge potrebne dozvole.

Projektna dokumentacija

Projekti sanacije i rekultivacije postojećih deponija postoje u 31% slučajeva, a u 38% slučajeva izabran je i određen prostor za izgradnju nove deponije, ali u najvećem broju slučajeva nije dalje ništa urađeno, odnosno nisu preduzete nikakve dalje aktivnosti u ovom pravcu (saglasnosti, projekti,...).

Dužina korišćenja deponija

U pogledu dužine korišćenja deponija, situacija je šarolika, počev od slučajeva gde se deponija koristi već pola veka (Pirot, od 1950 god), preko slučajeva da su deponije u upotrebi više od tri decenije (Loznica, Aleksandrovac, Aranđelovac, Svilajnac, i dr - od 1966), ali je najčešći slučaj da se prostor za deponovanje kao takav organizovano koristi između 20 i 30 godina; dok se svega oko 15% njih koristi tek 10-ak godina.

Ova procena je urađena na osnovu ankete što znači bez obilazaka terena, što dalje znači da još uvek postoji potreba da se uradi detaljna procena sa troškovima sanacije deponije u okviru svake opštine, uključujući i seoske deponije, lokacije divljih deponija i smetlišta, i utvrditi kakva sanacija je potrebna. Metodologije za preduzimanje takvih procena su prikazane u narednim poglavljima.

Procena je da se godišnje u Srbiji odloži oko 3,5 miliona m3 komunalnog otpada.

Saniranje zahteva velika finansijska sredstva, rekultivacija takođe, a o izgradnji deponije, po merilima EU i da ne govorimo.

Jedan od konkretnih pomaka jeste i insistiranje izgradnje zajedničkih deponija - onih koje bi koristilo više opština. Na taj način gorući problem - odlaganje otpada brže će biti rešen budući da će opštine - korisnici dotične deponije zajednički snositi ionako ogromne troškove neophodne za stavljanje u funkciju jednog pravilno uređenog prostora namenjenog za višegodišnje odlaganje otpada.

Sveža potvrda ovakvog opredeljenja jeste dogovor svih opština Srednje-banatskog okruga o izgradnji zajedničke deponije za svih pet opština: Zrenjanin, Novi Bečej, Nova Crnja, Žitište i Sečanj.

Za deponije, odnosno smetlišta koja više nisu u mogućnosti da se dalje koriste neophodno je njihovo zatvaranje i rekultivacija. Pravilnikom je propisano da je rok u kome je neophodno uraditi rekultivaciju 6 meseci, a na osnovu projekta rekultivacije, koji treba da uradi referentna ustanova i na koji saglasnost daje Ministarstvo zaštite životne sredine.

Potpuna sanacija na svim mestima deponovanja prema EU standardima zahteva izuzetno visoka finansijska sredstva. Sami troškovi za utvrđivanje zahteva za sanaciju su znatni, a potpuna sanacija može uključivati i raskopavanje lokacija da se poboljša stabilnost, instaliranje bunara za sakupljanje gasova i sistema za signalizaciju, instaliranje sistema za sakupljanje i prečišćavanje filtrata i odgovarajuće prekrivanje i sanaciju. Ova poboljšanja će biti neophodna u dugoročnom periodu. U kratkoročnom periodu, međutim, neophodno je sanirati postojeće lokacije da se spreče dalji uticaji na okolinu i zdravlje. Stoga je važno utvrditi pravilan metod sanacije za određenu kategoriju deponije da bi se osiguralo minimiziranje takvih uticaja, vodeći računa pri tome da li deponija mora nastaviti sa radom, koliko dugo će morati da radi pre nego što se pronađe alternativa, i kojom će se vrstom otpada rukovati u toku tog perioda.

Podaci dati u tabeli 2 nisu prikazali nimalo zavidno stanje u upravljanju komunalnim otpadom i na deponijama - smetlištima u Srbiji. Iz tog razloga, prioritetno je obezbediti uslove za sanaciju i rekultivaciju ili zatvaranje velikog broja deponija - smetlišta u Srbiji. Da bi se obezbedila finansijska sredstva za sanaciju, novac se mora planirati iz naknada dobijenih od proizvođača otpada (sta-novništvo, industrija, bolnice, itd.).


Otpad / Vrste otpada / Komunalni otpad /
Stanje deponija komunalnog otpada